Fundacja Świętego Mikołaja – raport na temat rodzicielstwa zastępczego

przez | 20/11/2009

Rok 2009 został ogłoszony przez polski Sejm Rokiem Rodzicielstwa Zastępczego. Z tej okazji Fundacja Świętego Mikołaja opracowała raport na temat sytuacji dzieci osieroconych, rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka. Analiza wykazała, że prawie 100 tysięcy dzieci w Polsce nie ma domu. Aż 98% z nich to dzieci porzucone lub takie, których rodzice mają odebrane lub ograniczone prawa rodzicielskie. Obecnie Fundacja Świętego Mikołaja na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej prowadzi badanie, którego celem jest sprawdzenie na jakie bariery napotykają osoby, które chcą zostać rodzicami zastępczymi. Wyniki analizy zostaną zaprezentowane podczas konferencji MPiPS w dniu 10 grudnia 2009 roku w Warszawie.

W Polsce każdego roku z domów zabieranych jest ponad 14,5 tys. dzieci. Niestety, niewiele z nich trafia do rodzinnych domów dziecka czy zawodowych rodzin zastępczych. W 2009 roku w 462 państwowych placówkach przebywało ponad 27,5 tys. nieletnich, co stanowi 60% wszystkich osieroconych dzieci , którymi nie mogą zająć się najbliżsi krewni.

Dane dotyczące rodzicielstwa zastępczego są alarmujące. W Polsce brakuje 5 tysięcy niespokrewnionych rodzin zastępczych. Tematem zajęła się Najwyższa Izba Kontroli, która ocenia, że liczba rodzin zastępczych z roku na rok spada. Z raportu przeprowadzonego przez NIK wynika, że planowane przez rząd wygaszanie domów dziecka nie będzie możliwe, jeżeli nie powstaną nowe rodziny zastępcze i rodzinne domy dziecka. Nadmierna biurokracja i brak wyspecjalizowanych lokalnych punktów informacyjnych powoduje, że niecałe 2,3 tys. dzieci osieroconych wychowuje się w rodzinnych domach dziecka.

Główną przyczynę zbyt małej liczby takich domów stanowi niechętny stosunek urzędników, nieznajomość tej formy opieki zastępczej, skomplikowane procedury oraz brak efektywnej współpracy między instytucjami powołanymi do pomocy rodzinie. Raport Fundacji Świętego Mikołaja pokazuje, że dominującą formą opieki nad dziećmi osieroconymi są instytucjonalne domy dziecka.

Proszę powiedzieć, jakie Pan(i) zna formy opieki nad dziećmi osieroconymi lub dziećmi, których rodzice mają odebrane lub ograniczone prawa rodzicielskie?

Radykalną poprawę sytuacji może zagwarantować jedynie zmiana przepisów prawnych. Obecnie Sejm pracuje nad nową ustawą o pieczy zastępczej. Ma ona przyczynić się do zmniejszenia liczby państwowych domów dziecka oraz ograniczenia liczby przebywających w nich wychowanków. Projekt przewiduje m.in. wprowadzenie współfinansowania przez gminy kosztów utrzymania dziecka osieroconego oraz podniesienie świadczeń na opiekę nad dzieckiem w rodzinnych domach dziecka. Został też określony minimalny wiek dzieci, które miałyby być kierowane do państwowych domów dziecka. Od 2011 roku dzieci do 7. roku życia, a od 2015 do lat dziesięciu, nie będą mogły być umieszczane w państwowych placówkach. Planowane jest wprowadzenie dodatkowych zachęt do tworzenia rodzinnych domów dziecka oraz rodzin zastępczych. Nowa ustawa powinna wejść w życie z dniem 1 stycznia 2011 roku.

„Fundacja Świętego Mikołaja przez ostatnie miesiące aktywnie promowała ideę rodzicielstwa zastępczego. Uzyskane informacje uświadomiły nam, że dopóki państwowe i samorządowe instytucje nie podejmą kwestii usprawnienia procedur związanych z opieką zastępczą, w Polsce nie przybędzie nowych rodzinnych domów dziecka. Pozytywne wnioski płynące z tej kampanii wskazują natomiast, że Polacy nie są obojętni na sytuację osieroconych dzieci i akceptują ich obecność w najbliższym otoczeniu. Poparcie społeczne daje nam nadzieję na poprawę sytuacji rodzicielstwa zastępczego w Polsce i zmianę systemu, który zapewni dzieciom odpowiednią opiekę i najlepsze warunki do prawidłowego rozwoju” – mówi Michał Rżysko z Fundacji Świętego Mikołaja.

Raport Fundacji Świętego Mikołaja wskazuje, na bardzo wysoki stopień akceptacji społecznej dla dzieci osieroconych. Kandydaci na rodziców zastępczych nie powinni obawiać się niechęci sąsiadów. Aż 80% ankietowanych zgodziłaby się na założenie rodzinnego domu dziecka w sąsiedztwie. Ponadto 85% badanych akceptuje przyjaźń ich dziecka z dzieckiem osieroconym . Opuszczone dzieci mają szansę na normalne życie, a zagrożenie wykluczeniem społecznym wynika z przebywania w dużych placówkach.

  • Państwowe domy dziecka: w Polsce istnieją 462 placówki publiczne, gdzie przebywa rocznie około 27 tys. nieletnich
  • Rodzinne domy dziecka: obecnie funkcjonuje 279 rodzinnych domów dziecka, w których znajduje się niespełna 2,3 tys. osieroconych dzieci. To zaledwie 10% dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej
  • Rodziny zastępcze: w Polsce istnieje ponad 7,1 tys. niespokrewnionych i zawodowych rodzin zastępczych, w których przebywa łącznie ponad 13,5 tys. wychowanków. Zdecydowanie więcej dzieci (48,4 tys.) trafia do spokrewnionych rodzin zastępczych (36,8 tys.), które często nie spełniają warunków wymaganych do prawidłowego rozwoju dziecka
  • Rodzinne pogotowia opiekuńcze: w Polsce istnieje 547 rodzinnych pogotowi opiekuńczych, w których przebywa w ciągu roku zaledwie 3,7 tys. dzieci, czyli blisko tyle samo co w 37 państwowych placówkach. Polsce brakuje około tysiąca rodzinnych pogotowi opiekuńczych
  • Rodziny adopcyjne: w I półroczu 2008 roku zarejestrowanych było 13,5 tys. rodzin adopcyjnych. Rocznie trafia tam około 3,2 tysiąca sierot, czyli 22% wszystkich dzieci, których rodzice zostali pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Fundacja Świętego Mikołaja na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej i we współpracy z Instytutem Badawczym MillwardBrown SMG/KRC rozpoczęła badanie, którego celem jest sprawdzenie na jakie bariery napotykają osoby, które chcą zostać rodzicami zastępczymi. Wyniki badań mają pomóc w rekrutacji nowych rodziców i będą dodatkowym argumentem do przeprowadzenia zmian w prawie o pieczy zastępczej. Wyniki badań zostaną zaprezentowane podczas zaplanowanej na 10 grudnia 2009 roku konferencji MPiPS w Warszawie.