Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Europie Środkowo-Wschodniej: wzrost pomimo kryzysu

przez | 01/04/2009

Publiczne systemy opieki zdrowotnej w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w ostatniej dekadzie wciąż cechowała niewydolność spowodowana niedofinansowaniem oraz brakiem odpowiedniej infrastruktury. Stało się to jedną z przyczyn rozwoju sektora prywatnego opierającego się w dużej mierze na opłatach pacjentów z własnej kieszeni na zasadzie fee-for-service, również nieformalnych. W dalszej perspektywie systemy opieki zdrowotnej będą zmierzały do modelu bardziej opartego na prywatnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Jednak nie spodziewamy się, że nastąpi to na tyle wcześnie, aby wpłynąć znacząco na rynek przed 2011 r. Pomimo tego prognozujemy dynamiczny wzrost rynku prywatnej opieki zdrowotnej w Europie Środkowo-Wschodniej1, który będzie zwiększał swą wartość średnio o 20% rocznie do 2011, kiedy wartość ta sięgnie 24 mld €.

Prywatna opieka zdrowotna: wzrost o jedną piątą rocznie

Według najnowszego raportu PMR Publications “Private healthcare market in Central and Eastern Europe 2009” rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Europie Środkowo-Wschodniej osiągnął w 2008 r. wartość 14 mld €, wzrastając o 22% w stosunku do roku 2007. Wartość ta obejmuje koszty rehabilitacji, diagnostyki oraz wizyt u lekarza, które są ponoszone bezpośrednio z kieszeni pacjentów, jak również koszty abonamentów medycznych wykupionych w firmach medycznych wraz z usługami medycyny pracy oraz prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w analizowanych krajach.

Bardzo duży udział w tej wartości (około 70%) ma Rosja. Jest to spowodowane faktem iż w przypadku tego kraju mamy doczynienia z bardzo dużą populacją pacjentów (wydatki per capita nie są już takie wysokie) i niewydolnością publicznego systemu, która powoduje, że pacjenci ponoszą dużą część wydatków z własnej kieszeni, wyjaśnia Monika Stefańczyk, główny analityk rynku farmaceutycznego w PMR.

W 2011 r. rynek prywatnej opieki zdrowotnej w regionie osiągnie wartość 24 mld €, rosnąc średnio o 20% rocznie. Wzrost ten zależeć będzie od zmian prawnych i polityki państw objętych analizą, jak również od przewidywanych skutków globalnego kryzysu finansowego. Region ma przed sobą duże perspektywy rozwoju przede wszystkim z powodu niewystarczającego finansowania ze strony sektora publicznego lub nawet spodziewanego ograniczania publicznych wydatków na zdrowie.

wykres

Rynek prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w Europie Środkowo-Wschodniej jest w tej chwili niewielki. Rok 2009 może być jednak znaczący dla przemysłu – przewidujemy, iż dojdzie do pozycjonowania i pojawienia się nowych graczy w regionie. Warto jednak pamiętać, że wciąż nie uda się usunąć największej bariery rozwoju tego segmentu – braku możliwości konkurencji prywatnych ubezpieczycieli z publicznym płatnikiem (z wyjątkiem Słowacji).

Rynek abonamentów rozwija się natomiast lepiej, szczególnie w Rosji, Rumunii i Polsce. Motorem jego wzrostu są pakiety wykupywane dla pracowników firm.

Spośród spodziewanych trendów na rynku prywatnej opieki zdrowotnej można wymienić m.in. spodziewane procesy konsolidacyjne, szczególnie w Rosji i Rumunii. W Polsce procesy konsolidacyjne nasiliły się już w latach 2007-2008.

Nieefektywność publicznego systemu jako czynnik rozwoju prywatnej opieki zdrowotnej

Systemy opieki zdrowotnej w Europie Środkowo-Wschodniej cechuje niedofinansowanie co doprowadziło m.in. do ubogiej infrastruktury i niskiej motywacji personelu medycznego. Główną spuścizną po poprzednim systemie jest również nadwyżka łóżek szpitalnych, która pochłania znaczną część i tak już skąpych budżetów. Sytuacja ta jest jedną z przyczyn konieczności funkcjonowania drugiego systemu opieki zdrowotnej, w którym pacjenci zmuszeni są na dodatkowe opłacenie usług teoretycznie należących im się w ramach obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Główne trendy w systemach zdrowotnych w analizowanym regionie w ciągu ostatnich dwóch dekad to:

  • przejście z systemu budżetowego finansowania opieki zdrowotnej do systemu opartego na obowiązkowym ubezpieczeniu zdrowotnym
  • stopniowe wprowadzanie pewnych reguł rynkowych i zasad określających relacje między świadczeniodawcami a płatnikami
  • niedofinansowanie opieki zdrowotnej, które doprowadziło do poszukiwania alternatywnych źródeł finansowania świadczeń medycznych
  • wzrastający udział pracodawców w dostarczaniu produktów i wsparcia zdrowotnego dla pracowników
  • coraz większe zapotrzebowanie społeczeństwa na bardziej nowoczesny, ale również dostępny system opieki zdrowotnej
  • zbliżanie się oczekiwanej długości życia do poziomu średniej europejskiej, które prowadzi do coraz większego zapotrzebowania na opiekę zdrowotną.

W obliczu ograniczonego finansowania ze środków publicznych i coraz większej presji na ograniczanie kosztów głównym wyzwaniem opieki zdrowotnej jest obecnie transformacja prywatnego sektora od modelu, w którym większość usług pokrywana jest bezpośrednio z kieszeni pacjentów na zasadzie fee-for-service, do modelu opartego na prywatnym ubezpieczeniu zdrowotnym lub ewentualnie innych formach przedpłat za usługi medyczne. Warunkiem podstawowym tej transformacji jest określenie koszyka świadczeń gwarantowanych w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Innym czynnikiem rozwoju, oprócz wspomnianej wcześniej możliwości konkurencji między publicznym funduszem a funduszami prywatnymi, jest wprowadzenie ulg podatkowych dla pracodawców, którzy zdecydują się wykupić pakiet świadczeń medycznych dla pracowników.