Rola samokontroli u diabetyków

przez | 12/01/2009

Umiejętność samodzielnego oznaczania glikemii przez pacjentów z cukrzycą oraz trafne interpretowanie wyników stanowią podstawowy warunek poprawy leczenia. Wieloletnie badania kliniczne wykazują, że utrzymywanie stężenia glukozy we krwi w pobliżu prawidłowych stężeń może zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań cukrzycy nawet o 60%.

Nawyk samokontroli

Na początek trzeba być świadomym, że glukometry i paski nie służą rozpoznaniu cukrzycy. Do jej rozpoznania i okresowej kontroli leczenia jest niezbędne badanie glukozy we krwi metodą laboratoryjną. Zestawy monitorujące służą do samokontroli leczenia cukrzycy, po wcześniejszym rozpoznaniu i ustaleniu sposobu leczenia.

Samokontrola to szereg zachowań umożliwiających kontrolowanie swojego stanu zdrowia i odpowiednie reakcje na zaobserwowane zmiany. Wydawać by się mogło, że powinna to być czynność naturalna i odruchowa, tymczasem ponad 50% diabetyków nie przeprowadza jej, narażając się w ten sposób na zwiększone ryzyko powstania nie wykrytych w porę powikłań cukrzycy czy też w skrajnych przypadkach zagrożenia życia.

Każdy chory z cukrzycą powinien nauczyć się obserwować objawy swojej choroby i rozpoznawać zmiany w jej codziennym przebiegu. Temu między innymi służy samodzielne określanie przez pacjenta stężenia glukozy we krwi za pomocą pasków testowych i glukometru. Za samokontrolą przemawia jej łatwa dostępność – można ją wykonywać w większości miejsc i codziennych sytuacji. Daje ona odpowiedź na pytania czy należy zmienić dawkę leku, zmodyfikować posiłki, zmniejszyć natężenie pracy fizycznej, aby uniknąć hipoglikemii. Dowiemy się także czy stopień wyrównania cukrzycy jest zadowalający, czy nie należy szybciej zgłosić się do lekarza. Zasadnicze znaczenie ma współpraca pacjenta z lekarzem, gdyż umożliwia poprawę wyników leczenia i zapobieganie powikłaniom.

Glukometry

Być może diabetycy czują się zagubieni w gąszczu glukometrów będących na rynku. Co wybrać aby mieć pewność, że badanie jest wiarygodne? Na co zwracać uwagę przy wyborze glukometru, czy można dostosować glukometr do swoich potrzeb, trybu życia? Jakie będą koszty używania? Te i wiele innych pytań pojawia się w głowie diabetyka przed podjęciem decyzji o wyborze glukometru. Jak nie dać się zwariować?  Najważniejsze jest to, że zdecydowaliśmy się na samokontrolę, która ma tak ważne znaczenie w prawidłowym procesie leczenia.

Glukometr jest urządzeniem niewielkich rozmiarów służącym do pomiaru stężenia glukozy we krwi. Warto wybierać glukometry przedstawiające jako wynik badania stężenie glukozy w osoczu krwi (takie są zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego-PTD) – nie trzeba wtedy bowiem samodzielnie przeliczać wyniku. Do badania konieczne jest nakłucie skóry, najczęściej bocznych części opuszek palców w celu uzyskania kropli krwi. Krew przenosi się na pole reaktywne suchego paska testowego, gdzie pod wpływem zawartej w niej glukozy dochodzi do reakcji chemicznej.

Rozróżnia się glukometry fotometryczne (kolorymetryczne) i biosensoryczne (elektrochemiczne). Te ostatnie zostały znacznie udoskonalone w porównaniu do glukometrów fotometrycznych. Mierzą przepływ prądu elektrycznego wywołanego przez reakcję między glukozą a odczynnikiem na pasku testowym.  Postęp obrazuje na przykład oferta firmy Genexo. Wszystkie glukometry Genexo posiadają certyfikaty ISO 9001 oraz 13485. Pierwszym glukometrem wprowadzonym przez tego producenta na rynek jest GLUCOSENSE. Jest to mały biosensoryczny aparat spełniający wymogi nowoczesnej glukometrii:

  • konieczna do pomiaru mała kropla krwi – 1,8 µl;
  • krótki czas pomiaru – 10 sekund;
  • duża pamięć – 450 wyników oznaczeń;
  • szeroki zakres pomiarowy – 20 – 600 ml/dl.

System pomiarowy GLUCOSENSE pracuje w układzie zamkniętym: glukometr i paski testowe mają tę samą nazwę.

Rodzina GLUCOSENSE ma jeszcze jednego przedstawiciela: GLUCOSENSE PRO, który wyróżnia się nowoczesną formą, ale parametry techniczne ma identyczne jak GLUCOSENSE.

Miernikiem rozwoju glukometrii są coraz nowsze i doskonalsze urządzenia. W ofercie Genexo takim produktem jest glukometr IXELL. Jego cechy charakterystyczne to:

  • jeszcze mniejsza kropli krwi potrzebna do pomiaru –  0,7 µl;
  • krótszy czas pomiaru – 7 sekund;
  • funkcja wewnętrznego kodowania (nie ma konieczności użycia paska kodowego);
  • możliwość badania krwi pobranej z innego miejsca w organizmie niż opuszka palca (AST – alternatywne miejsca nakłucia),
  • funkcja automatycznego wysuwania paska – pomaga automatycznie wyrzucić zużyty pasek bez konieczności dotykania paska pokrytego krwią.

Wszystkie glukometry Genexo podają jako wynik badania stężenie glukozy w osoczu krwi (tzw.  plasma equivalent units) – zgodnie z zaleceniami PTD.

Samokontrola cukrzycy znacznie poprawia wyniki leczenia. Warto ją wykonywać, tym bardziej, że nie jest to trudne. Jeśli z kolei dokonujemy już samokontroli od pewnego czasu, może nadszedł dobry moment na wymianę dotychczas używanego glukometru na sprzęt wykorzystujący sprawdzoną i precyzyjną metodę pomiaru, łatwy i bezpieczny w użytkowaniu.

Zalecana częstość samokontroli glikemii wg wytycznych PTD

Na świecie od wielu lat tworzone są rekomendacje, zalecenia, standardy w niemal wszystkich dziedzinach medycyny, w tym także w diabetologii. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne jako główny organizator życia naukowego i inicjator wdrażania nauki o cukrzycy oraz jako ogólnopolska niezależna organizacja medyczna wydaje podobne zalecenia jak towarzystwa w innych krajach. Efektem prac PTD są „Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę”. Diabetycy nie zawsze wiedzą, kiedy powinni kontrolować poziom cukru. Generalna zasada wskazuje, iż częstość i pory pomiarów są określane z lekarzem w oparciu o nasze potrzeby i cele do osiągnięcia. Zgodnie z wytycznymi PTD:

  • chorzy na cukrzycę leczeni zgodnie z algorytmem wielokrotnych wstrzyknięć insuliny powinni dokonywać wielokrotnych pomiarów glikemii w ciągu doby wg zasad leczenia oraz potrzeb chorego;
  • chorzy na cukrzycę typu 2 leczeni dietą powinni dokonywać 1 raz w miesiącu skrócony profil glikemii na czczo i po głównych posiłkach;
  • chorzy na cukrzycę typu 2 stosujący doustne leki przeciwcukrzycowe oraz analogi GLP powinni dokonywać 1 raz w tygodniu skrócony profil glikemii na czczo i po głównych posiłkach;
  • chorzy na cukrzycę typu 2 leczeni stałymi dawkami insuliny powinni dokonywać codziennie 1-2 pomiary glikemii, dodatkowo 1 raz w tygodniu skrócony profil glikemii na czczo i po głównych posiłkach oraz 1 raz w miesiącu pełny profil glikemii.

Pełny dobowy profil glikemii obejmuje oznaczenia:

  • rano, na czczo;
  • przed każdym głównym posiłkiem;
  • 120 minut po każdym głównym posiłku;
  • przed snem;
  • o godzinie 24:00;
  • w godzinach 2:00 – 4:00.

Przeszkolona pielęgniarka

Oznaczanie glikemii w celu monitorowania leczenia i oceny wyrównania metabolicznego cukrzycy wykonuje się w pełnej krwi włośniczkowej. Badanie przeprowadzają samodzielnie pacjenci (samokontrola) lub pracownicy służby zdrowia. Przeszkolona pielęgniarka jest osobą w pełni kompetentną do edukacji pacjenta w zakresie samokontroli cukrzycy przy użyciu glukometru, oceny sprawności glukometru używanego przez pacjenta, oceny techniki pomiaru glikemii wykonywanego samodzielnie przez pacjenta, porównania wyników uzyskanych przy użyciu kontrolowanego glukometru pacjenta oraz analizatora glukozy używanego w poradni, systematycznie porównywanego z metodą laboratoryjną, odnotowanie wyniku kontroli glukometru w dokumentacji chorego.

Aby pacjent mógł wykonywać samodzielnie oznaczenia w próbkach krwi w ramach samokontroli, powinien zostać przeszkolony w zakresie oznaczania glikemii i obsługi glukometru w placówce służby zdrowia, w której jest leczony.

Jakość oznaczeń przy użyciu glukometru powinno się systematycznie kontrolować co pół roku w placówce służby zdrowia, w której jest leczony.

Genexo wspomaga organizację dobroczynną Caritas. Dzięki temu osoba chora na cukrzycę, zgłaszając się do odpowiedniej archidiecezji bądź placówki medycznej prowadzonej przez Caritas, może otrzymać za darmo glukometr Genexo. Także w tym przypadku może liczyć na fachowe przeszkolenie.

Stawiamy na samokontrolę

Pamiętajmy zatem, że samokontrola wśród chorych na cukrzycę jest niezwykle ważna. Przerażający jest fakt, że aż 50% diabetyków w ogóle z tego nie korzysta, a przecież dostęp do odpowiedniego sprzętu jak i do pasków testowych, które są refundowane przez NFZ, jest bardzo prosty i łatwy. Tylko współpraca pomiędzy pacjentem i lekarzem może przynieść wymierne efekty leczenia – dlaczego więc z tego nie skorzystać?

Genexo Sp z o.o. jest dynamicznie rozwijającą się polską firmą farmaceutyczną, założoną w 2002 r. Portfolio firmy stanowi szeroki wachlarz produktów obejmujący zarówno leki przepisywane z rekomendacji lekarza jak i preparaty OTC, wyroby medyczne i suplementy diety.

Genexo Sp. z o.o. wspiera działania Fundacji Anny Dymnej „Mimo Wszystko”.

Wykorzystano materiał:

1. M. Bernas, Praktyka samokontroli glikemii oraz innych wskaźników jakości metabolicznego leczenia cukrzycy – praktyczne rekomendacje, w: „Medycyna Metaboliczna” 2008.